Opdat we vergeten wat we vergeten

Opdat we vergeten wat we vergeten

Opdat we vergeten wat we vergeten 832 555 Conversie

De toeslagenaffaire verklaard vanuit angst en zelfbedrog. Terwijl de toeslagenaffaire zich voortsleept en de gedupeerden nog steeds op hun recht en geld wachten, hoor je veel politici en vooraanstaanden hun ongeloof uiten hoe dit allemaal toch mogelijk heeft kunnen zijn en nog steeds is. Tijdens het kijken naar de verhoren van de ondervragingscommissie (ik heb ze intensief gevolgd) keek ik verbijsterd naar zaken als:

  1. Actielijsten die niet worden opgevolgd.
  2. Feiten zijn “anders” beleefd.
  3. Mensen kunnen “het” zich niet meer herinneren.
  4. De ondervraagden zijn zelf verbaasd over hun eigen acties toentertijd.
  5. Ze kunnen bijna geen van allen hun eigen gedrag verklaren.
  6. “Het ligt in eerste instantie aan een ander en ook wel wat aan mij.”

De in en in slechtheid van de overheid werd genadeloos bloot gelegd. “Of”, fluisterde een stemmetje in mijn achterhoofd, “speelde hier nog iets anders?”

Pieter Omtzigt zei tijdens een uitzending van Op1 over het moment dat zijn klokkenluider naar hem toe kwam“ Ik geloofde het in het begin ook niet helemaal”. Omtzigt, Leijten en vele met hen hebben doorgezet en zodoende zijn we waar we nu zijn. Wat onderscheidt hen eigenlijk van de rest?

Daarover mijmerend was ik mijn oude videobanden aan het sorteren. Welke kunnen echt in de vuilnisbak en welke moeten worden gedigitaliseerd om voor het nageslacht bewaard te worden? Ik stuitte daarbij op een opname van de Voorstelling Peer Gynt uit 1998 waarin ik de hoofdrol speelde en ineens viel het kwartje. Was het niet Regisseur Winfred van Buren die me wees op het boek “Liegen om te Leven” van Daniel Coleman om zo meer inzicht te krijgen in de rol? Het stond nog steeds in de kast. Tijd om het in het kader van de toeslagenaffaire nogmaals te lezen.

Ik kan je zeggen: “ het is fascinerend. De ondertitel luidt namelijk: “de strategie van zelfbedrog”; een kwaal waar Peer Gynt nogal een handje van had. Coleman stelt dat onze hersenen ónbewust angst afwenden door de aandacht te verzwakken. Dit is volgens mij het fenomeen wat aan alle kanten van hele affaire af druipt. Het is Kennedy overkomen met het Varkensbaai-incident. Het is de NAVO overkomen met de inval in Irak. Zelfbedrog is daarmee misschien wel het grootste gevaar voor elke leidinggevende. Ik denk dat er tijdens de totstandkoming van het toeslagendrama, naast het bewust wegmoffelen van informatie, een veel sluipender en rampzaliger proces gaande was; namelijk zelfbedrog. De informatie dat je als ambtenaar onderdeel ben van zo’n enorm drama is zo heftig om te verwerken dat je het maar beter niet kan zien. Waar wij de Duitsers altijd het “Ich habe es nicht gewust” hebben verweten zijn we zelf misschien wel slachtoffer geworden van het verborgen patroon waarin blinde vlekken onze aandacht blokkeren. Ik zeg we, want ik heb ook op een partij gestemd die een hardvochtige aanpak heeft gesteund. Hand in eigen boezem zou ik zeggen.

Hoe dan ook, het boek is zo fundamenteel dat ik, zoals ik met elk sleutelboek doe, een samenvatting heb geschreven. Een klein citaat:

Er bestaat vanzelfsprekend een fundamenteel verschil tussen de blinde vlekken die ontstaan uit ongevaarlijke zelfbescherming en de vlekken die ontspruiten aan kwaadaardige complotten. Wanneer de waarheid een stilzwijgend complot dreigt te onthullen waarachter een morele fout schuilgaat, is de keuze duidelijk: spreek de waarheid, of sluit je aan bij het complot.

Beangstigend genoeg, gaat dat volgens Coleman, en inmiddels mijzelf ook, veel gedachtelozer dan we denken.

Wat onderscheidt Leijten, Omtzigt en de rest dan? De kracht om je angst onder ogen te zien en je waarden te verdedigen. Daarom heet het ook  “waarheid”. Koester dit soort mensen! Of je het nu met hun standpunten eens bent of niet, het is alles wat we hebben om “groupthink” tegen te gaan. Groupthink; dat doet een belletje rinkelen. Ik ga Orwell weer eens uit de kast halen.

Wil je de samenvatting lezen, laat dan in de comment hieronder de zin “Ik wil meer inzicht in (mijn) zelfbedrog” achter en ik stuur hem je toe.

1 reactie

    Privacyvoorkeuren

    Wanneer u onze website bezoekt, kan deze informatie via uw browser opslaan van specifieke services, meestal in de vorm van cookies. Hier kunt u uw Privacy-voorkeuren wijzigen. Het is vermeldenswaard dat het blokkeren van sommige soorten cookies van invloed kan zijn op uw ervaring op onze website en op de services die we kunnen bieden.

    Click to enable/disable Google Analytics tracking code.
    Click to enable/disable Google Fonts.
    Click to enable/disable Google Maps.
    Click to enable/disable video embeds.
    Onze website maakt gebruik van cookies, voornamelijk van diensten van derden. Definieer uw privacyvoorkeuren en / of ga akkoord met ons gebruik van cookies.